Τρίτη 18 Απριλίου 2017

Τα έθιμα της Μεγάλης Εβδομάδας και του Πάσχα


         
          Το Πάσχα είναι η λαμπρότερη και σπουδαιότερη γιορτή του Ορθόδοξου κόσμου. Η λέξη Πάσχα έχει εβραϊκή προέλευση και σημαίνει πέρασμα. Οι Ισραηλίτες το Πάσχα γιόρταζαν την απελευθέρωση τους από τους Αιγύπτιους και τη διάβαση τους από την Ερυθρά Θάλασσα. Με απόφαση της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου το 325 στη Νίκαια της Βιθυνίας, το Πάσχα να γιορτάζεται την πρώτη Κυριακή μετά την πανσέληνο της εαρινής ισημερίας. Σε όλη την Ελλάδα τα Πάθη και η Ανάσταση του Χριστού τιμώνται με κατάνυξη, με όμορφα ήθη και έθιμα.
          Το Σάββατο του Λαζάρου σε πολλά μέρη της χώρας μας, όπως στη Θεσσαλία, οι γυναίκες φτιάχνουν σαβανωμένα ανθρωπάκια από ζυμάρι που τα ονομάζουν λαζαράκια ή λαζόνια. Τα παιδιά πηγαίνουν στα σπίτια και ψέλνουν τα κάλαντα του Λαζάρου, ανήμερα ή παραμονή της γιορτής του, κρατώντας ένα ομοίωμα του Λάζαρου. Οι νοικοκυρές τους προσφέρουν κουλούρια, αυγά και χρήματα. Την Κυριακή των Βαΐων στους Ιερούς Ναούς ευλογούνται τα βάγια, είναι ημέρα νηστείας όμως επιτρέπεται το ψάρι. Από τη Μεγάλη Δευτέρα η νηστεία γίνεται πιο αυστηρή. Τη Μεγάλη Εβδομάδα οι άνθρωποι διακόπτουν τις δουλειές τους, γίνονται μόνο εργασίες που αφορούν στην προετοιμασία για τη γιορτή της Ανάστασης του Χριστού. Τη Μεγάλη Δευτέρα στη Λήμνο οι υφάντρες ξηλώνουν τους αργαλιούς τους και στην Πάρο οι καμπάνες χτυπούν πένθιμα. Τη Μεγάλη Τρίτη στις εκκλησίες ψέλνεται το τροπάριο της Κασσιανής και τη Μεγάλη Τετάρτη τελείται το Μυστήριο του Ευχελαίου. Τη Μεγάλη Πέμπτη οι νοικοκυρές καθαρίζουν τα σπίτια τους, φτιάχνουν τσουρέκια, κουλουράκια και κουλούρες. Οι κουλούρες που πάνε οι νονοί στα βαφτιστήρια, μαζί με τη λαμπάδα,  έχουν σχήμα ζώου, συνήθως πουλιού. Ακόμα, βάφουν κόκκινα αυγά, το κόκκινο χρώμα συμβολίζει το αίμα του Κυρίου που χύθηκε για τη σωτηρία του ανθρώπινου γένους. Το πρώτο βαμμένο αυγό λέγεται ότι έχει θαυματουργικές ιδιότητες, το ονομάζουν «αυγό της Παναγίας» και το φυλάνε το εικονοστάσι, με αυτό το αυγό «σταυρώνουν» τα παιδιά όταν είναι άρρωστα. Το βράδυ της ίδιας ημέρας, οι γυναίκες στολίζουν τον επιτάφιο. Στην Όλυμπο της Καρπάθου τον επιτάφιο τον φτιάχνουν την ώρα της Αποκαθήλωσης τη Μεγάλη Παρασκευή. Εκείνη την ημέρα δεν καρφώνουν, δε μαγειρεύουν και κάποιοι πίνουν λίγο ξύδι. Τη Μεγάλη Παρασκευή το απόγευμα, στις εκκλησίες ψέλνονται τα εγκώμια του επιταφίου και μετά γίνεται η περιφορά του ιερού κουβουκλίου. Στο Αίγιο και στις Μενετές της Καρπάθου γυρίζουν τον επιτάφιο σε όλα τα σοκάκια του χωριού και τον πάνε και στο κοιμητήριο.   Όταν τελειώνει η περιφορά, σηκώνουν τον επιτάφιο ψηλά την πόρτα του Ναού και όλος ο κόσμος περνάει από κάτω για να πάρει την ευλογία του.
          Το Μεγάλο Σάββατο το πρωί, γίνεται η πρώτη Ανάσταση, ο ιερέας ρένει με βάγια τους πιστούς και ψέλνει το «Ανάστα ο Θεός». Το εκκλησίασμα χτυπά τα στασίδια και κουνούν τους πολυελαίους του Ναού. Οι νοικοκυραίοι ετοιμάζουν το αρνί και το κοκορέτσι για την επόμενη ημέρα και οι γυναίκες μαγειρεύουν την παραδοσιακή μαγειρίτσα. Το βράδυ της ίδιας ημέρας, όλοι πάνε με τις λαμπάδες τους στην Ακολουθία της Ανάστασης, ο ιερέας μεταλαμπαδεύει το ‘Αγιο Φώς στους πιστούς και όλοι μαζί ψέλνουν το «Χριστός Ανέστη», ανταλλάσουν το «φιλί της Αγάπης» μεταξύ τους και πετούν πυροτεχνήματα στον ουρανό. Μετά το τέλος της Αναστάσιμης Θείας Λειτουργίας, επιστρέφουν στις οικίες τους, «σταυρώνουν» το ανώφλι των σπιτιών τους με το ‘Αγιο Φώς και κάθονται στο γιορτινό τραπέζι, τρώνε τη μαγειρίτσα και τσουγκρίζουν τα βαμμένα αυγά. Την Κυριακή του Πάσχα μαζεύονται μεγάλες παρέες, συγγενείς και φίλοι, στις αυλές των σπιτιών και γλεντούν, ψήνοντας αρνί και κοκορέτσι στη σούβλα. Στην Πελοπόννησο και τις Κυκλάδες το ψήνουν στον ξυλόφουρνο. Ανήμερα του Πάσχα, το απόγευμα, γίνεται στους Ναούς ο Εσπερινός της Αγάπης όπου διαβάζεται το Ευαγγέλιο σε πολλές γλώσσες του κόσμου, για να δηλωθεί η ενότητα των Χριστιανών απανταχού της γης.


Ελπίδα Τζίβα
Θεολόγος 

Σάββατο 8 Απριλίου 2017

Εὐαγγέλιο Κυριακῆς 9 Ἀπριλίου 2017, τῶν Βαΐων (Ἰωάν. ιβ΄ 1-18)



Πρὸ ἓξ ἡμερῶν τοῦ πάσχα ἦλθεν ὁ ᾿Ιησοῦς εἰς Βηθα­νίαν, ὅπου ἦν Λάζαρος ὁ τεθνηκώς, ὃν ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν. ἐ­­­ποί­­ησαν οὖν αὐτῷ δεῖπνον ἐκεῖ, καὶ ἡ Μάρ­θα ­διηκόνει ὁ δὲ Λάζαρος εἷς ἦν τῶν ἀνακειμένων σὺν αὐτῷ. ἡ οὖν Μαρία, λαβοῦσα λίτραν μύρου νάρδου πιστικῆς πολυτίμου, ­ἤλειψε τοὺς πόδας τοῦ ᾿Ιησοῦ καὶ ἐξέμαξε ταῖς θριξὶν αὐτῆς τοὺς πόδας αὐτοῦ ἡ δὲ οἰκία ἐπληρώθη ἐκ τῆς ὀσμῆς τοῦ μύρου. λέγει οὖν εἷς ἐκ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, ᾿Ιούδας Σίμωνος ᾿Ισκαριώτης, ὁ μέλλων αὐτὸν παραδιδόναι διατί τοῦτο τὸ μύρον οὐκ ἐπράθη τριακοσίων δηναρίων καὶ ἐδόθη πτωχοῖς; εἶπε δὲ τοῦτο οὐχ ὅτι περὶ τῶν πτωχῶν ἔμελεν αὐτῷ, ἀλλ’ ὅτι κλέ­πτης ἦν, καὶ τὸ γλωσσόκομον εἶχε καὶ τὰ βαλλόμενα ἐβάσταζεν. εἶπεν οὖν ὁ ᾿Ιησοῦς ἄφες αὐτήν, εἰς τὴν ἡμέραν τοῦ ἐνταφιασμοῦ μου τετήρηκεν αὐτό. τοὺς πτωχοὺς γὰρ πάντοτε ἔ­­­­­χετε μεθ᾿ ἑαυτῶν, ἐμὲ δὲ οὐ πάντοτε ­ἔχετε. ῎Εγνω οὖν ὄχλος πο­­­λὺς ἐκ τῶν ᾿Ιουδαίων ὅτι ἐκεῖ ἐστι, καὶ ἦλθον οὐ διὰ τὸν ᾿Ιησοῦν μόνον, ἀλλ’ ἵνα καὶ τὸν Λά­ζαρον ἴδωσιν ὃν ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν. ἐβουλεύσαντο δὲ οἱ ἀρχιερεῖς ἵνα καὶ τὸν Λάζαρον ἀποκτείνωσιν, ὅτι πολ­λοὶ δι᾿ αὐτὸν ὑπῆγον τῶν ᾿Ιουδαίων καὶ ­ἐπίστευον εἰς τὸν ᾿Ιησοῦν. Τῇ ἐ­­παύριον ὄχλος πολὺς ὁ ἐλθὼν εἰς τὴν ἑορτήν, ἀκού­σαντες ὅτι ἔρχεται ᾿Ιησοῦς εἰς ῾Ιεροσό­λυμα, ἔλαβον τὰ βαΐα τῶν φοινίκων καὶ ἐξῆλθον εἰς ­ὑ­­­­­­­πάντησιν αὐτῷ, καὶ ἔκραζον ὡσαννά, εὐλογη­μένος ὁ ἐρ­χόμενος ἐν ὀνό­ματι Κυρίου, βασιλεὺς τοῦ ᾿Ισραήλ. εὑρὼν δὲ ὁ ᾿Ιησοῦς ὀνά­ριον ἐκάθισεν ἐπ᾿ αὐτό, καθώς ἐ­στι γεγραμμένον μὴ φοβοῦ, θύγατερ Σιών ἰδοὺ ὁ βασιλεύς σου ἔρχεται καθήμενος ἐπὶ πῶλον ὄνου. Ταῦτα δὲ οὐκ ἔγνωσαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ τὸ πρῶτον, ἀλλ᾿ ὅτε ἐδοξάσθη ὁ ᾿Ιησοῦς, τότε ἐ­­­μνήσθησαν ὅτι ταῦτα ἦν ἐπ’ αὐτῷ γεγραμμένα, καὶ ταῦτα ἐποίησαν αὐτῷ. ᾿Εμαρτύρει οὖν ὁ ὄχλος ὁ ὢν μετ᾿ αὐτοῦ ὅτε τὸν Λάζαρον ἐ­­­­­φώνησεν ἐκ τοῦ μνημείου καὶ ἤγειρεν αὐτὸν ἐκ νε­­κρῶν. διὰ τοῦτο καὶ ὑπήντησεν αὐτῷ ὁ ὄχλος, ὅτι ἤκουσαν τοῦτο αὐτὸν πεποιηκέναι τὸ σημεῖον.

Ἀπόστολος Κυριακῆς 9 Ἀπριλίου 2017, τῶν Βαΐων (Φιλιπ. δ΄ 4-9)



Ἀδελφοί, χαίρετε ἐν Κυρίῳ πάντοτε· πάλιν ἐρῶ, χαίρετε. τὸ ἐπιεικὲς ὑμῶν γνωσθήτω πᾶσιν ἀνθρώποις. ὁ Κύριος ἐγγύς. μηδὲν μεριμνᾶτε, ἀλλ᾿ ἐν παντὶ τῇ προσευχῇ καὶ τῇ δεήσει μετὰ εὐχαριστίας τὰ αἰτήματα ὑμῶν γνωριζέσθω πρὸς τὸν Θεόν. καὶ ἡ εἰρήνη τοῦ Θεοῦ ἡ ὑπερέχουσα πάντα νοῦν φρουρήσει τὰς καρδίας ὑμῶν καὶ τὰ νοήματα ὑμῶν ἐν Χριστῷ ᾿Ιησοῦ. Τὸ λοιπόν, ἀδελφοί, ὅσα ἐστὶν ἀληθῆ, ὅσα σεμνά, ὅσα δίκαια, ὅσα ἁγνά, ὅσα προσ­φιλῆ, ὅσα εὔφημα, εἴ τις ἀρετὴ καὶ εἴ τις ἔπαινος, ταῦτα λογίζεσθε· ἃ καὶ ἐ­­­­­­­μά­θετε καὶ παρελάβετε καὶ ἠκούσατε καὶ εἴδετε ἐν ἐμοί, ταῦτα πράσσετε· καὶ ὁ Θεὸς τῆς εἰρήνης ἔσται μεθ᾿ ὑμῶν.